This page is part of the Dutch version of the PanCare PLAIN summaries about late effects and recommendations for long-term follow-up care for survivors of childhood, adolescent, and young adult cancer. Click here, to visit the English PLAIN summaries.
PLAIN version 2: July 2025

Deze informatie is gebaseerd op de samenvatting gebaseerd op de samenvatting van de PanCareFollowUp guideline about Male fertility problems and sexual dysfunction [1], die op zijn beurt weer is gebaseerd op de overeenkomstige IGHG*-richtlijn [2].

Verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort en seksuele problemen (mannen)

De voortplantingsorganen van de man bestaan uit de zaadballen en de penis. De hypofyse in je hersenen maakt LH-hormonen die een seintje geven aan je zaadballen om sperma en testosteron te maken.

• Testosteron: De leydigcellen in de zaadballen maken het mannelijke hormoon testosteron. In de puberteit groeien dankzij testosteron de penis en zaadballen, komt er meer lichaamsbeharing en ontwikkelen de spieren zich verder.
  Na de puberteit zorgt testosteron ervoor dat de zaadballen blijven werken en sperma produceren.
• Sperma: Sperma bestaat uit vocht en zaadcellen. Om een kind te kunnen verwekken, moeten er voldoende zaadcellen van goede kwaliteit in het sperma zitten.

Soms ontstaan er problemen zoals uitblijvende zwangerschap, minder zin in seks, moeite een erectie te krijgen of klaar te komen.

Heb ik een verhoogde kans op verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort en seksuele problemen?

Elke man, ook mannen die geen kanker hebben gehad, kan verminderd vruchtbaar worden en een testosterontekort of seksuele problemen krijgen. Maar sommige kankerbehandelingen kunnen de kans vergroten.

De volgende behandelingen kunnen de kans op verminderde vruchtbaarheid vergroten:

• Radiotherapie op de hypofyse kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid
• Radiotherapie met radioactief jodium op de schildklier kan leiden tot iets verminderde vruchtbaarheid
• Alkylerende chemotherapie, zoals cyclofosfamide en procarbazine, vooral bij hoge doses
• Elke dosis radiotherapie op de zaadballen of op een gebied waar de zaadballen liggen
• Operatie waarbij een of beide zaadballen zijn verwijderd. Na verwijdering van beide zaadballen ben je onvruchtbaar, na verwijdering van één zaadbal kan de vruchtbaarheid soms minder worden.

De volgende behandelingen kunnen de kans op testosterontekort vergroten:

• Radiotherapie (van 12 Gy of meer) op de zaadballen of op een gebied waar de zaadballen liggen

De volgende aandoening kan de kans op seksuele problemen vergroten:

• Tekort aan testosteron

De volgende behandelingen kunnen de kans op seksuele problemen vergroten:

• Elke dosis radiotherapie op het bekken of op een gebied waarin het bekken ligt.
• Operatie van het bekken, het ruggenmerg of de zenuwen die de voortplantingsorganen aansturen.

Je kunt in de samenvatting van je behandeling zien of je een of meer van deze behandelingen hebt gehad. Als je geen samenvatting hebt, kun je contact opnemen met de LATER-poli of het ziekenhuis waar je behandeld bent.

Verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort en seksuele problemen hoeven niet altijd door de behandeling te komen. Er kunnen ook andere oorzaken zijn.

Wat zijn de klachten en signalen van vruchtbaarheidsproblemen, testosterontekort of seksuele problemen?

Bepaalde klachten en signalen kunnen wijzen op verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort en seksuele problemen. Ook al heb je deze klachten en signalen op dit moment niet, toch is het belangrijk dat je ze (her)kent voor het geval je ze ooit krijgt.

De volgende klachten en signalen kunnen wijzen op verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort en seksuele problemen:

Als je een van deze klachten of signalen bij herkent, neem dan contact op met je huisarts of LATER-arts.

Ik heb een verhoogde kans op verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort of seksuele problemen. Welke onderzoeken zijn nodig en wanneer?

Als je een verhoogde kans op verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort of seksuele problemen hebt, is het advies om regelmatig naar je huisarts of LATER-arts te gaan en:

• Vanaf 10-12 jaar minstens eenmaal per jaar de groei en puberteitsontwikkeling te laten meten als je radiotherapie (12 Gy of meer) hebt gehad op de zaadballen of op een gebied waar de zaadcellen liggen.
• Na de puberteit spermaonderzoek te laten doen om het aantal zaadcellen en de kwaliteit te meten.
• Minstens om de 2-3 jaar een bloedonderzoek te laten doen doen om het testosteron te meten als je radiotherapie (12 Gy of meer) hebt gehad op de zaadballen of op een gebied waar de zaadcellen liggen.. Bij (vermoeden van) een testostentekort kan je arts ook het LH-hormoon meten.
• Ten minste om de 5 jaar naar je huisarts of LATER-arts te gaan als je een operatie aan je bekken, ruggenmerg of zenuwen die de voortplantingsorganen aansturen. Als je weinig tesosteron hebt, vraagt je arts je waarschijnlijk ook naar je seksleven.

Wat gebeurt er als ik verminderd vruchtbaar ben, testosterontekort heb en/of een seksuele stoornis heb?

Als je verminderd vruchtbaar bent, testosterontekort hebt en/of een seksuele stoornis hebt, verwijst je huisarts of LATER-arts je waarschijnlijk naar een:

• Endocrinoloog (arts gespecialiseerd in hormonen en stofwisseling)
• Fertiliteitsarts (arts gespecialiseerd in vruchtbaarheid)
• Uroloog (arts gespecialiseerd in de urinewegen en de mannelijke voortplantingsorganen)

De specialist bespreekt de behandelmogelijkheden met je, zoals hormoonbehandeling of kunstmatige bevruchting.
Neem nooit zelf testosteron zonder je arts te raadplegen.

Wat kan ik nog meer doen?

Als je een kinderwens hebt, is het goed te weten wat de mogelijkheden zijn.

• Als je vóór de behandeling zaadcellen hebt laten invriezen, kunnen die op een later moment worden ontdooid voor kunstmatige bevruchting:
  • Inseminatie: je zaadcellen worden in de baarmoeder van je partner ingebracht
  • IVF: in het laboratorium worden eicellen van je partner in en kweekschaaltje bevrucht met je zaadcellen. De bevruchte eicellen worden in de baarmoeder van je partner teruggeplaatst.
  • ICSI: er wordt een aantal goede zaadcellen geselecteerd en direct in een aantal eicellen van je partner ingebracht. De bevruchte eicellen worden in de baarmoeder van je partner teruggeplaatst.
  • Wanneer een eigen kind niet mogelijk is, kun je ook denken aan IVF met zaadcellen van een donor of aan adoptie.

Het kan moeilijk zijn te leven met (een verhoogde kans op) verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort of seksuele problemen. Dit kan invloed hebben op je (seksuele) relaties. Praten met vrienden en familie kan helpen. Ook contact met mensen in eenzelfde situatie kan fijn zijn, bijvoorbeeld via een patiëntenvereniging zoals VOX, een onderdeel van de Vereniging Kinderkanker Nederland.

Zorg vooral goed voor jezelf. Hoewel het de kans op verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort en seksuele problemen niet vermindert, is een gezonde belangrijk. Zorg ook voor je mentale gezondheid. Kleine veranderingen kunnen al een positieve invloed hebben op je lichamelijke en mentale welzijn. Lees meer over kiezen voor een gezonde leefstijl en aandacht voor je mentale gezondheid.

Het is belangrijk dat je weet dat je een verhoogde kans hebt op verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort of seksuele problemen en dat je de klachten en signalen herkent. Als je vragen hebt of als je je na het lezen van deze informatie zorgen maakt, neem dan contact op met je huisarts of LATER-arts.

Waar vind ik meer informatie?

Op deze website staat ook informatie over:

• Gezonde leefstijl
• Mentale gezondheid

In de PanCare Plain Language Summaries vind je links naar betrouwbare informatie in het Engels.

Je kunt online informatie over verminderde vruchtbaarheid, testosterontekort en seksuele stoornisse zoeken, maar bedenk dat deze niet altijd up-to-date en juist is.

Disclaimer

Deze informatie is gebaseerd op de samenvatting gebaseerd op de samenvatting van de PanCareFollowUp guideline about Male fertility problems and sexual dysfunction [1], die op zijn beurt weer is gebaseerd op de overeenkomstige IGHG*-richtlijn [2].

Hoewel de PanCare PLAIN Information Group ernaar streeft om accurate, volledige en actuele informatie te verstrekken op het moment van publicatie, raden wij u aan om contact op te nemen met uw arts of langdurige zorgspecialist om er zeker van te zijn dat deze samenvatting de meest actuele en relevante informatie voor u bevat.

U mag niet uitsluitend op deze informatie vertrouwen. Het is raadzaam om advies in te winnen bij een gekwalificeerde arts als u vragen heeft over een specifieke medische aandoening, ziekte, diagnose of symptoom.

Er wordt geen garantie of verklaring gegeven, expliciet of impliciet, met betrekking tot de nauwkeurigheid, betrouwbaarheid, volledigheid, relevantie of actualiteit van deze informatie. PanCare heeft de Engelse versie geproduceerd en PanCare is niet verantwoordelijk voor de vertaalde versies van deze samenvatting. De Nederlandse versie is gemaakt door het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie.

Vertrouw bij klachten en signalen niet alleen op deze informatie, maar ga naar je huisarts, LATER-arts of specialist.

*International Guideline Harmonization Group for Late Effects of Childhood Cancer

[1] van Kalsbeek, R. et al. (2021) European PANCAREFOLLOWUP recommendations for surveillance of late effects of childhood, adolescent, and Young Adult Cancer, European journal of cancer. Available at: https://www.ejcancer.com/article/S0959-8049(21)00368-3/fulltext

[2] Skinner, R. et al. (2017) Recommendations for gonadotoxicity surveillance in male childhood, adolescent, and young adult cancer survivors: a report from the International Late Effects of Childhood Cancer Guideline Harmonization Group in collaboration with the PanCareSurFup Consortium. Available at: https://www.thelancet.com/journals/lanonc/article/PIIS1470-2045(17)30026-8/fulltext