Cognitieve problemen

Cognitie is het vermogen om kennis en informatie op te nemen en te verwerken. Hierbij horen waarnemen, aandacht, geheugen, denken, taal, probleemoplossing en besluitvorming. Het is een complex proces dat plaatsvindt in de hersenen.

Schade aan de hersenen kan cognitieve problemen geven die ingrijpend kunnen zijn voor het dagelijks leven. Cognitieve problemen door kanker en/of de behandeling zijn een vorm van niet-aangeboren hersenletsel (NAH).

Heb ik een verhoogde kans op cognitieve problemen?

Iedereen, ook mensen die geen kanker hebben gehad, kan cognitieve problemen krijgen, maar sommige kankerbehandelingen kunnen de kans vergroten.

De volgende aandoening kan de kans op cognitieve problemen vergroten:

Hersentumor

De volgende behandelingen kunnen de kans op cognitieve problemen vergroten:

Hersenoperatie
Radiotherapie op de hersenen of op een gebied waar de hersenen liggen
Elk chemotherapie die in het hersenvocht (intrathecaal) wordt toegediend
Chemotherapie met hoge doses cytarabine en methotrexaat

Behandeling op jonge leeftijd geeft meer kans op cognitieve problemen.

Je kunt in de samenvatting van je behandeling zien of je een of meer van deze behandelingen hebt gehad. Als je geen samenvatting hebt, kun je contact opnemen met de LATER-poli of het ziekenhuis waar je behandeld bent.

Cognitieve problemen hoeven niet altijd door de behandeling te komen. Er kunnen ook andere oorzaken zijn, zoals hersenletsel.

Wat zijn de klachten en signalen van cognitieve problemen?

Bepaalde klachten en signalen kunnen wijzen op cognitieve problemen. Ook al heb je deze klachten en signalen op dit moment niet, toch is het belangrijk dat je ze (her)kent voor het geval je ze ooit krijgt.

De volgende klachten en signalen kunnen wijzen op cognitieve problemen:

Moeite op school of werk
Moeite met aandacht en concentratie
Niet goed kunnen plannen
Moeite met taal
Leer- en geheugenproblemen
Problemen met het verwerken van informatie
Gedragsveranderingen die het dagelijkse leven beïnvloeden
Moeite met de fijne motoriek, zoals schrijven en tekenen

Als je een van deze klachten of signalen bij jezelf of je kind herkent, neem dan contact op met je huisarts of LATER-arts.

Ik heb een verhoogde kans op cognitieve problemen. Welke onderzoeken zijn nodig en wanneer?

Als je een verhoogde kans op cognitieve problemen hebt, is het advies om:

Kinderen (0-18 jaar): Elke 2 jaar naar je huisarts of LATER-arts te gaan
Volwassenen (19 jaar of ouder): Elke 5 jaar naar je huisarts of LATER-arts te gaan

Je huisarts of LATER-arts vraagt je waarschijnlijk naar je school- en/of werkprestaties en of deze de laatste tijd voor- of achteruit zijn gegaan.

Wat gebeurt er als ik cognitieve problemen heb?

Als je cognitieve problemen hebt, verwijst je huisarts of LATER-arts je waarschijnlijk naar een:

Neuropsycholoog (psycholoog gespecialiseerd in hersenen en mentale gezondheid)

Deze onderzoekt wat precies je problemen zijn en bespreekt de behandelmogelijkheden met je.

Wat kan ik nog meer doen?

Het kan moeilijk zijn te leven met (een verhoogde kans op) cognitieve problemen. Praten met vrienden en familie kan helpen. Ook contact met mensen in eenzelfde situatie kan fijn zijn, bijvoorbeeld via een patiëntenvereniging, zoals VOX, een onderdeel van de Vereniging Kinderkanker Nederland.

Zorg vooral goed voor jezelf. Ook al verkleint het de (kans op) cognitieve problemen niet, een gezonde leefstijl blijft belangrijk. Het is vooral belangrijk om voldoende te drinken. Dat betekent meer drinken bij warm weer en bij lichamelijk activiteiten. Zorg ook voor je mentale gezondheid. Kleine veranderingen kunnen al een positieve invloed hebben op je lichamelijke en mentale welzijn. Lees meer over kiezen voor een gezonde leefstijl en aandacht voor je mentale gezondheid.

Het is belangrijk dat je weet dat je een verhoogde kans hebt op cognitieve problemen en dat je de klachten en signalen herkent. Als je vragen hebt of als je je na het lezen van deze informatie zorgen maakt, neem dan contact op met je huisarts of LATER-arts.

Waar vind ik meer informatie?

Op deze website staat ook informatie over:

In de PanCare Plain Language Summaries vind je links naar betrouwbare informatie in het Engels.

Je kunt online informatie over cognitieve problemen zoeken, maar bedenk dat deze niet altijd up-to-date en juist is.

Disclaimer

Deze informatie is gebaseerd op de samenvatting gebaseerd op de samenvatting van de PanCareFollowUp guideline about Neurocognitive problems [1].

Hoewel de PanCare PLAIN Information Group ernaar streeft om accurate, volledige en actuele informatie te verstrekken op het moment van publicatie, raden wij u aan om contact op te nemen met uw arts of langdurige zorgspecialist om er zeker van te zijn dat deze samenvatting de meest actuele en relevante informatie voor u bevat.

U mag niet uitsluitend op deze informatie vertrouwen. Het is raadzaam om advies in te winnen bij een gekwalificeerde arts als u vragen heeft over een specifieke medische aandoening, ziekte, diagnose of symptoom.

Er wordt geen garantie of verklaring gegeven, expliciet of impliciet, met betrekking tot de nauwkeurigheid, betrouwbaarheid, volledigheid, relevantie of actualiteit van deze informatie. PanCare heeft de Engelse versie geproduceerd en PanCare is niet verantwoordelijk voor de vertaalde versies van deze samenvatting. De Nederlandse versie is gemaakt door het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie.

Vertrouw bij klachten en signalen niet alleen op deze informatie, maar ga naar je huisarts, LATER-arts of specialist.

[1] van Kalsbeek, R. et al. (2021) European PANCAREFOLLOWUP recommendations for surveillance of late effects of childhood, adolescent, and Young Adult Cancer, European journal of cancer. Available at: https://www.ejcancer.com/article/S0959-8049(21)00368-3/fulltext