Botproblemen

This page is part of the Dutch version of the PanCare PLAIN summaries about late effects and recommendations for long-term follow-up care for survivors of childhood, adolescent, and young adult cancer. Click here, to visit the English PLAIN summaries.
PLAIN version 2: July 2025

Deze informatie is gebaseerd op de samenvatting van de PanCareFollowUp guideline about Bone problems [1].

Botproblemen

Botten ondersteunen het lichaam, zorgen samen met de spieren dat je kunt bewegen bewegen en beschermen de organen. Botcellen worden doorlopend afgebroken en door nieuwe vervangen. Tot ongeveer het 30ste jaar is er meer aanmaak dan afbraak, vanaf 40 jaar is dat andersom. De botten worden dan langzaam minder sterk. Bij vrouwen gaat dit proces vanaf de overgang sneller dan bij mannen.

Soms ontstaan er problemen waardoor botten makkelijker breken:

  • Lage botmineraaldichtheid: de botcellen bevatten te weinig mineralen. Hierdoor worden ze zwakker en breken ze sneller.
  • Osteoporose door lage botmineraaldichtheid: het lichaam maakt te weinig nieuwe botcellen aan.
  • Osteonecrose: de botcellen krijgen onvoldoende bloed en sterven af. Osteonecrose kan in elk bot voorkomen, maar vooral in het dijbeen en het bovenarmbot.

Botproblemen bij jonge mensen zijn zeldzaam. Je kunt een aantal dingen doen om de kans op botproblemen te verkleinen, zoals voldoende bewegen en zorgen voor voldoende calcium en vitaminde D. Je haalt meestal voldoende calcium en vitamine D uit je voeding. Vitamine D haal je ook uit zonlicht. Soms is het nodig aanvullend tabletten te slikken.

Heb ik een verhoogde kans op botproblemen?

Iedereen, ook mensen die nooit kanker hebben gehad, kan botproblemen krijgen. Maar sommige aandoeningen en kankerbehandelingen kunnen de kans vergroten.

De volgende aandoeningen kunnen de kans op een lage botmineraaldichtheid vergroten:

  • Testosterontekort: de zaadballen of eierstokken maken te weinig geslachtshormonen aan
  • Groeihormoontekort: de hypofyse in de hersenen maakt te weinig groeihormoon aan

De volgende behandelingen kunnen de kans op een lage botmineraaldichtheid vergroten:

  • Behandeling met corticosteroïden
  • Bestraling op de hersenen of het ruggenmerg of op een gebied waarin de hersenen of het ruggenmerg liggen
  • Algehele lichaamsbestraling (TBI)

De kans op lage botmineraaldichtheid is groter als je ondergewicht hebt of als je rookt of gerookt hebt. De kans is ook groter als je man en/of wit bent.

De volgende behandelingen kunnen de kans op osteonecrose vergroten:

  • Behandeling met corticosteroïden gedurende vier weken of langer
  • Allogene stamceltransplantatie (van een donor) met transplantatieziekte (graft-versus-host-ziekte)
  • Bestraling met hoge doses
     

Je kunt in de samenvatting van je behandeling zien of je een of meer van deze behandelingen hebt gehad. Als je geen samenvatting hebt, kun je contact opnemen met de LATER-poli of het ziekenhuis waar je behandeld bent.

Botproblemen hoeven niet altijd door de behandeling te komen. Er kunnen ook andere oorzaken zijn, zoals een tekort aan calcium, vitamine D of te weinig beweging.

Wat zijn de klachten en signalen die wijzen op botproblemen?

Bepaalde klachten en signalen kunnen wijzen op botproblemen. Ook al heb je deze klachten en signalen op dit moment niet, toch is het belangrijk dat je ze (her)kent voor het geval je ze ooit krijgt.

De volgende klachten en signalen kunnen wijzen op lage botmineraaldichtheid of osteoporose (en de complicaties ervan):

  • Het snel breken van botten
  • Plotselinge, ernstige rugpijn of chronische rugpijn
  • Kleiner worden (door ingezakte of gebroken wervels)

De volgende klachten en signalen kunnen wijzen op osteonecrose zijn:

  • Pijn in een gewricht, vooral tijdens inspanning, maar soms ook in rust
  • Stijve gewrichten
  • Niet goed kunnen rekken en strekken

Als je een van deze klachten of signalen herkent, neem dan contact op met je huisarts of LATER-arts.

Ik heb een verhoogde kans op botproblemen. Welke onderzoeken zijn nodig en wanneer?

  • Als je door radiotherapie een verhoogde kans op lage botmineraaldichtheid hebt, is het advies om bij je eerste bezoek aan de LATER-poli én daarna als je 25 jaar bent een dexa-scan te laten maken om de botdichtheid te meten. Zo nodig vaker.
    • Kinderen en jongeren: een dexa-scan van de lage ruggenwervels en het hele lichaam (zonder hoofd)
    • Volwassen: een dexa-scan van de lage ruggenwervels en de heup
  • Als je door corticosteroïden een verhoogde kans op lage botmineraaldichtheid hebt, besluit je samen met je LATER-arts welke zorg voor jou het beste is.
  • Als je een vergrote kans op osteonecrose hebt minstens elke 5 jaar een afspaak met je huisarts of LATER-arts te maken.

Het regelmatig maken van dexascans heeft voor- en nadelen.

  • Lage botmineraaldichtheid en zwakke botten kunnen in een vroeg stadium ontdekt worden.
  • Behandeling (vóór het einde van de puberteit) kan effectiever zijn en botbreuken voorkomen
  • Soms is er een mis-diagnose en zijn er wel zwakke botten, maar is er geen verhoogde kans op botbreuken
  • Het is niet zeker of vroege behandeling van zwakke botten leidt tot betere gezondheid.

Wat gebeurt er als ik botproblemen heb?

Als je botproblemen hebt, verwijst je arts je waarschijnlijk naar een specialist. Afhankelijk van je klachten en signalen is dat een:

  • Endocrinoloog (arts gespecialiseerd in hormonen en stofwisseling)
  • Reumatoloog (arts gespecialiseerd in auto-immuunziekten en ontstekingsziekten van spieren en gewrichten)
  • Orthopedisch chirurg (arts gespecialiseerd in botten en gewrichten)

De specialist bespreekt de verschillende behandelmogelijkheden met je.

Wat kan ik nog meer doen?

Leven met een (verhoogde kans op) botproblemen kan moeilijk zijn. Praten met vrienden en familie kan helpen. Ook contact met mensen in eenzelfde situatie kan fijn zijn, bijvoorbeeld via een patiëntenvereniging, zoals VOX, een onderdeel van de Vereniging Kinderkanker Nederland.

Zorg vooral goed voor jezelf. Met een gezonde leefstijl kun je de kans op botproblemen verminderen. Het is vooral belangrijk om te bewegen. Hiermee versterk je je botten. Beweeg minstens 2,5 uur per week door bijvoorbeeld te fietsen, te tennissen of huishoudelijk werk te doen. Doe daarnaast tweemaal per week botversterkende activiteiten, zoals hardlopen en trainen met gewichten of weerstandsbanden.

Zorg ook voor je mentale welzijn. Kleine veranderingen kunnen al een positieve invloed hebben op je lichamelijke en mentale gezondheid. Lees meer over het kiezen voor een gezonde leefstijl en aandacht voor je mentale gezondheid.

Calcium en vitamine D zijn belangrijk om je botten sterk te houden. Zorg dat je per dag minstens 10µg (microgram) vitamine D binnen krijgt en minsten 500mg (milligram) calcium. Calcium zit onder meer in zuivelproducten, noten, boerenkool en brood. Vette vis, margarine, halvarine en paddenstoelen bevatten vitamine D. Je lichaam maakt ook zelf vitamine D bij blootstelling aan zonlicht. Bedenk dat zonlicht ook schadelijk is, dus gebruik altijd een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor (>30). Als je onvoldoende calcium of vitamine D uit voeding of zonlicht haalt, kun je calcium- en/of vitamine-D-tabletten nemen. De Gezondheidsraad adviseert vrouwen boven de 50 jaar om dagelijks 10 microgram (µg) vitamine-D te nemen.

Als je ondergewicht hebt, vraag dan aan je arts of je voedingssupplementen nodig hebt.

Als je broze botten hebt, kijk dan hoe je kunt voorkomen dat je valt. Zet bijvoorbeeld in huis dingen waarover je kunt struikelen opzij of weg, laat je ogen controleren en draag goede schoenen. Zo nodig kan een ergotherapeut met je meedenken.

Het is belangrijk dat je weet dat je een verhoogde kans op botproblemen hebt en dat je de klachten en signalen herkent. Als je vragen hebt of als je je na het lezen van deze informatie zorgen maakt, neem dan contact op met je huisarts of LATER-arts.

Waar vind ik meer informatie?

Op deze website staat ook informatie over:

In de PanCare Plain Language Summaries vind je links naar betrouwbare informatie in het Engels.

Je kunt online informatie over botproblemen zoeken, maar bedenk dat deze soms niet up-to-date of juist is.

Disclaimer

Deze informatie is gebaseerd op de samenvatting van de PanCareFollowUp guideline about Bone problems [1].

Hoewel de PanCare PLAIN Information Group ernaar streeft om accurate, volledige en actuele informatie te verstrekken op het moment van publicatie, raden wij u aan om contact op te nemen met uw arts of langdurige zorgspecialist om er zeker van te zijn dat deze samenvatting de meest actuele en relevante informatie voor u bevat.

U mag niet uitsluitend op deze informatie vertrouwen. Het is raadzaam om advies in te winnen bij een gekwalificeerde arts als u vragen heeft over een specifieke medische aandoening, ziekte, diagnose of symptoom.

Er wordt geen garantie of verklaring gegeven, expliciet of impliciet, met betrekking tot de nauwkeurigheid, betrouwbaarheid, volledigheid, relevantie of actualiteit van deze informatie. PanCare heeft de Engelse versie geproduceerd en PanCare is niet verantwoordelijk voor de vertaalde versies van deze samenvatting. De Nederlandse versie is gemaakt door het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie.

Vertrouw bij klachten en signalen niet alleen op deze informatie, maar ga naar je huisarts, LATER-arts of specialist.

[1] van Kalsbeek, R. et al. (2021) European PANCAREFOLLOWUP recommendations for surveillance of late effects of childhood, adolescent, and Young Adult Cancer, European journal of cancer. Available at: https://www.ejcancer.com/article/S0959-8049(21)00368-3/fulltext